ยุคนี้เต็มไปด้วยโรคภัยไข้เจ็บ และโรคระบาดมากมาย ที่เข้ามาสร้างความกังวลใจในการดำเนินชีวิตประจำวัน ตอนนี้ทั่วโลกรวมถึงไทยเองกำลังเผชิญโรคระบาดอย่าง โรคฝีดาษลิง เริ่มระบาดในช่วงเดือน กรกฏาคม 65 อีกทั้งยังมีแนวโน้มว่า จะพบผู้ติดเชื้อโรคฝีดาษลิงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทั่วโลก
โดยประเทศไทยเองก็พบผู้ติดเชื้อฝีดาษลิงอยู่ไม่น้อย ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค (ณ วันที่ 31 ตุลาคม 2569) พบผู้ป่วยสะสมจำนวน 470 ราย และมีผู้เสียชีวิตสะสม 3 ราย (ขอบคุณข้อมูลจาก Nation) ซึ่งตอนนี้ยังไม่มีวัคซีนป้องกันโรคฝีดาษลิงโดยตรง เพื่อหลีกเลี่ยงการติดเชื้อ ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคนี้ และการเรียนรู้ที่จะป้องกันจึงสำคัญเป็นอย่างยิ่ง
ทำความเข้าใจ โรคฝีดาษลิง และสาเหตุการแพร่เชื้อ
ลิง และ สัตว์ฟันแทะ – พาหะนำเชื้อ
โรคฝีดาษลิง เป็นโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส monkey pox (Mpox) ซึ่งเกิดการติดเชื้อในสัตว์มาก่อน และสามารถติดเชื้อจากสัตว์สู่คนได้ โดยต้นกำเนิดพื้นที่การระบาดอยู่ในทวีปแอฟริกาตอนกลางถึงตะวันตกแล้วจึงแพร่ระบาดไปสู่ภูมิภาคอื่น ๆ ไวรัสฝีดาษลิงแบ่งออกเป็น 2 สายพันธุ์หลัก ได้แก่ สายพันธุ์แอฟริกากลาง (clade 1) และ สายพันธุ์แอฟริกาตะวันตก (clade 2) โดยสายพันธุ์แอฟริกากลางจะมีการติดเชื้อที่รุนแรงกว่าและอาจแพร่กระจายเชื้อได้ง่ายกว่า
โรคฝีดาษลิงติดต่อได้โดยตรงจากการสัมผัส ทั้งจากสัตว์สู่คน ได้แก่ สัตว์จำพวกฟันแทะอย่างหนู กระรอก และลิง และจากการอยู่ใกล้ชิดกับผู้ที่ติดเชื้อ ผ่านทางการมีเพศสัมพันธ์ สัมผัสเลือด รวมทั้งสารคัดหลั่งต่าง ๆ จากร่างกาย เช่น น้ำมูก น้ำลาย การไอจาม หรือจากสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อไวรัส ติดต่อผ่านละอองฝอยขนาดใหญ่จากทางเดินหายใจ พบในผู้ที่อยู่ใกล้ชิด พูดคุยกันเป็นเวลานาน รวมทั้งจากมารดาที่ตั้งท้องสู่ทารก (ขอบคุณข้อมูลจาก โรงพยาบาลศิริราช)
ระยะฟักตัวและลักษณะอาการที่ต้องสังเกต
เมื่อได้รับเชื้อฝีดาษลิง จะมีอาการเกิดขึ้นได้ภายใน 6 – 13 วัน หรืออาจพบได้ถึง 21 วัน (หรือที่เรียกว่าระยะฟักตัว) โดยลักษณะอาการดั้งเดิมของโรคฝีดาษลิง สามารถแบ่งได้เป็น 2 ระยะ ดังนี้
- ระยะแพร่เชื้อเข้าสู่ร่างกาย: ผู้ป่วยที่ติดเชื้อฝีดาษลิงอาจมีไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย ที่สำคัญคืออาจมีต่อมน้ำเหลืองโตได้ ระยะนี้อาจมีอาการได้ถึง 5 วัน
- ระยะผื่น: เกิดขึ้นภายใน 3 วัน หลังจากมีไข้ อย่างไรก็ตามผู้ป่วยกว่าร้อยละ 50 มาด้วยผื่นอย่างเดียวโดยไม่มีไข้นำมาก่อน ผื่นจะมีลักษณะเป็นตุ่มนูน จากนั้นค่อยเป็นตุ่มน้ำใส หรือเป็นตุ่มหนอง และแตกเป็นสะเก็ดหลุดไปในที่สุด ผื่นมักเกิดที่หน้าและแขนขา ฝ่ามือ ฝ่าเท้า มากกว่าที่ตัว สามารถพบได้ในเยื่อบุต่าง ๆ เช่น ในช่องปาก เยื่อบุตา และอวัยวะเพศ (ขอบคุณข้อมูลจาก โรงพยาบาลศิริราช)
รูปแบบอาการระบาดในปัจจุบันที่อาจแตกต่างจากเดิม
อย่างไรก็ตามในปี 2565 ที่ผ่านมา โรคฝีดาษลิงพบการระบาดใหญ่ทั่วโลก โดยเฉพาะในทวีปยุโรปและอเมริกา และยืนยันพบผู้ป่วยยืนยันในประเทศไทยเรียบร้อยแล้ว อาการของผู้ป่วยส่วนใหญ่อาจต่างไปจากอาการดั้งเดิม ได้แก่
- ไข้: สามารถเป็นได้ทั้งก่อนเป็นผื่น ขณะเกิดผื่น หรือหลังเกิดผื่น ซึ่งผู้ป่วยโรคฝีดาษลิงมากกว่าร้อยละ 50 อาจไม่มีไข้
- ผื่น: ส่วนใหญ่มาพบแพทย์ด้วยตุ่มน้ำและตุ่มหนอง หรือเป็นสะเก็ด ซึ่งผื่นสามารถพบได้หลายระยะพร้อมกัน และมักมีอาการเจ็บที่ผื่น โดยบางตำแหน่งผื่นจะมีลักษณะจำเพาะซึ่งทำให้แพทย์สามารถสังเกตได้
- จำนวนผื่นที่มีไม่มาก: จากการศึกษาพบว่า กว่าร้อยละ 60 ของผู้ป่วยมีผื่นไม่ถึง 10 ผื่น และเป็นแผลที่อวัยวะเพศหรือทวารหนัก โดยไม่มีผื่นที่อื่นเลย ได้ถึงร้อยละ 10
- ตำแหน่งผื่น: พบที่บริเวณอวัยวะเพศมากที่สุด รองลงมาคือที่ตัว แขน ขา หน้า อาจมีผื่นที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้าได้ ส่วนใหญ่พบหลายบริเวณพร้อมกัน
- อาการอื่น ๆ: สามารถมีอาการอื่น ๆ ร่วมได้ เช่น อาการเจ็บคอ ปวดทวารเวลาถ่าย หรือมีมูกออกจากทวารหนัก
ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง แต่หากพบอาการรุนแรง มักเกิดจากการติดเชื้อซ้ำซ้อนที่ปอด เชื้อลามไปที่สมอง เกิดสมองอักเสบ บางรายติดเชื้อที่กระจกตา ทำให้สูญเสียการมองเห็นได้ ผู้ที่มีอาการรุนแรงมีโอกาสเสียชีวิตได้ 3 – 6% โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ให้ไปพบแพทย์ทันที (ขอบคุณข้อมูลจาก โรงพยาบาลศิริราช)
แนวทางการรักษาและการดูแลตนเองเมื่อติดเชื้อ
การรักษาและการดูแลผิวหนังเมื่อติดเชื้อฝีดาษลิง สามารถแบ่งออกเป็นแนวทางปฏิบัติตามหลักการแพทย์ดังนี้
- หากไม่ได้ทำการรักษาโรคฝีดาษลิง ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ธรรมชาติของโรคจะหายได้เองภายใน 2 – 4 สัปดาห์
- การรักษาโรคฝีดาษลิง เป็นการรักษาแบบประคับประคอง เช่น การให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ การป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อน
- การดูแลผิวหนังที่ติดเชื้อฝีดาษลิง ตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก
- งดแกะเกาที่ผื่น เพื่อป้องกันการกระจายของเชื้อและการเกิดแผลเป็น
- รักษาความสะอาดของผิวหนังไม่ให้อับชื้น เพื่อป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำเติม
- ควรล้างมือด้วยสบู่ หรือแอลกอฮอล์ ก่อนและหลังการสัมผัสผื่น
- ทำความสะอาดผื่นด้วยน้ำสะอาด หรือน้ำยาฆ่าเชื้อ
- ไม่ควรปิดผื่นให้มิดชิด แต่ควรเปิดผื่นให้ระบายอากาศได้
- หากผื่นมีอาการปวด บวมแดง หรือเป็นหนอง แนะนำให้รีบพบแพทย์
(ขอบคุณข้อมูลจาก โรงพยาบาลศิริราช)
แนวทางการป้องกันโรคฝีดาษลิง ในชีวิตประจำวัน
การป้องกันโรคฝีดาษลิง (Mpox) ในชีวิตประจำวัน เน้นหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยและสัตว์พาหะ ร่วมกับการรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคลอย่างเคร่งครัด เนื่องจากเชื้อไวรัสนี้ติดต่อหลักผ่านการสัมผัสผิวหนัง สารคัดหลั่ง และสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ โดยมีข้อควรปฏิบัติดังต่อไปนี้
1. การป้องกันการติดต่อจากคนสู่คน
- ไม่สัมผัสผื่น ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง หรือแผลของผู้อื่น รวมถึงหลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิดผู้ที่มีไข้หรือมีผื่นผิดปกติตามร่างกาย
- งดมีเพศสัมพันธ์หรือสัมผัสแนบชิดกับคนแปลกหน้าหรือผู้ที่มีความเสี่ยง การใช้ถุงยางอนามัยช่วยลดความเสี่ยงได้บางส่วน แต่ไม่สามารถป้องกันเชื้อที่อยู่บริเวณผิวหนังส่วนอื่นที่สัมผัสกันได้
- หลีกเลี่ยงการใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว ผ้าปูที่นอน แก้วน้ำ หรือช้อนส้อมร่วมกับคนอื่น
- สวมหน้ากากอนามัยทุกครั้งเมื่อต้องอยู่ในสถานที่แออัด พื้นที่เสี่ยง หรือต้องพูดคุยใกล้ชิดกับผู้อื่นเป็นเวลานาน เพื่อป้องกันละอองจากทางเดินหายใจ
2. สุขอนามัยส่วนบุคคลและอาหารการกิน
- หมั่นล้างมือด้วยน้ำและสบู่ หรือใช้เจลแอลกอฮอล์บ่อย ๆ โดยเฉพาะหลังสัมผัสสิ่งของสาธารณะ หรือก่อนรับประทานอาหาร
- งดเอามือที่ยังไม่ล้างมาขยี้ตา แคะจมูก หรือเอาเข้าปาก
- เลือกกินเนื้อสัตว์ที่ปรุงสุกด้วยความร้อนอย่างทั่วถึง
3. การระมัดระวังสัตว์พาหะและการเดินทาง
- งดสัมผัสสารคัดหลั่ง หรือตัวของสัตว์ที่อาจเป็นพาหะ เช่น ลิง หนู กระรอก และไม่นำสัตว์ป่ามาเลี้ยง
- หากเพิ่งเดินทางกลับจากพื้นที่ที่มีการระบาด ให้สังเกตอาการตนเองจนครบ 21 วัน หากมีไข้หรือผื่นขึ้นให้รีบแยกตัวและพบแพทย์ทันที
ทางโครงการ The PAVILION ปิ่นเกล้า – สาย 4 ขอให้ท่านดูแลตัวเองที่ดีในยุคที่เต็มไปด้วยโรคภัยไข้เจ็บ และหวังว่าคู่มือนี้จะเป็นประโยชน์ต่อทุกท่านในการดูแลสุขภาพสุขอนามัยของครอบครัวให้ปลอดภัยจากโรคร้าย เพราะเราเชื่อว่า การไม่มีโรคนั้นเป็นลาภอันประเสริฐ
ปรึกษาทีม ʟɪᴠɪɴɢ ᴄᴏɴꜱᴜʟᴛᴀɴᴛ
ᴀᴅᴅ ʟɪɴᴇ: @thepavilion หรือ คลิก!! https://page.line.me/thepavilion | ᴄᴀʟʟ: 02-019-2211
#เดอะพาวิลเลียน #บ้าน10ล้าน #บ้านเดี่ยวทวีวัฒนา #บ้านเดี่ยวถนนพระเทพฯตัดใหม่ #บ้านเดี่ยวสาย4 #บ้านเดี่ยวพุทธมณฑลสาย4 #บ้านสาย4 #บ้านเดี่ยวบรมราชชนนี #บ้านเดี่ยวพรานนกสาย4 #บ้านพุทธมณฑล #Munkongproperty #ThePavilion #Thepavilionpinklaosai4